2026 წლის 6 ნოემბრიდან პოლონეთში ინტერნეტ-პლატფორმების მომხმარებლებს უფლება აქვთ საჩივრით მიმართონ ელექტრონული კომუნიკაციების ოფისს (UKE), თუ სოციალურმა ქსელმა მათ ანგარიში დაუბლოკა ან გამოქვეყნებული პოსტი დასაბუთების გარეშე წაუშალა. აღნიშნული ცვლილება ევროკავშირის ციფრული სერვისების შესახებ აქტის (Digital Services Act - DSA) ადგილობრივ საკანონმდებლო სივრცეში ასახვას უკავშირდება. ახალი რეგულაცია მიზნად ისახავს გლობალური ტექნოლოგიური გიგანტების თვითნებობის შეზღუდვას და ონლაინსივრცეში მომხმარებელთა უფლებების ეფექტიან დაცვას.
მომხმარებელთა უფლებების დაცვის ახალი მექანიზმი
ევროკავშირის მასშტაბით ციფრული სერვისების შესახებ რეგულაცია ჯერ კიდევ 2024 წლის 17 თებერვლიდან მოქმედებს, თუმცა პოლონეთში მისი სრულფასოვანი ეროვნული აღსრულების მექანიზმების ამოქმედებას შესაბამისი საკანონმდებლო ბაზის მიღება დასჭირდა. მიღებული კანონის თანახმად, ციფრული სერვისების კოორდინატორის ფუნქცია პოლონეთში UKE-ს პრეზიდენტმა იკისრა. აღნიშნულ უწყებას ენიჭება ფართო უფლებამოსილება, მათ შორის სერვისის მომწოდებლებისგან განმარტებების მოთხოვნის, ინსპექტირების ჩატარებისა და დარღვევების აღმოჩენის შემთხვევაში ფინანსური სანქციების დაკისრების უფლება.
როგორ იმუშავებს საჩივრების განხილვის სისტემა
DSA-ს ამოქმედებამდე სოციალურ ქსელებში შექმნილი სადავო სიტუაციები, როგორიცაა პროფილის ბლოკირება ან კონტენტის წაშლა, უმეტესწილად ავტომატიზებული ალგორითმების მიერ განიხილებოდა და ხშირად მომხმარებლისთვის უარყოფითი შედეგით სრულდებოდა. ახალი წესების მიხედვით, პლატფორმა ვალდებული ხდება დეტალურად დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება. მომხმარებელს უფლება აქვს აღნიშნული ნაბიჯი გაასაჩივროს როგორც თავად სერვისის შიდა სისტემაში, ისე მიმართოს დავის ალტერნატიული მოგვარების სერტიფიცირებულ ორგანოს.
თუ მომხმარებელი მიიჩნევს, რომ პლატფორმამ დაარღვია DSA-ს ნორმები, მას შეუძლია ოფიციალური საჩივარი გააგზავნოს UKE-ს ვებგვერდზე (uke.gov.pl) განთავსებული სპეციალური ფორმის მეშვეობით. როგორც უწყების წარმომადგენელმა Ewelina Żak-მა განმარტა, უწყების მთავარი ამოცანა იმის შემოწმებაა, შეასრულა თუ არა სოციალურმა ქსელმა კანონით დაკისრებული ვალდებულებები. ეს ავტომატურად არ ნიშნავს იმას, რომ მომხმარებლის ანგარიში ან წაშლილი პოსტი მყისიერად აღდგება, თუმცა უზრუნველყოფს პროცესის გამჭვირვალობასა და სამართლებრივ კონტროლს.
საკანონმდებლო პაკეტის მეორე ნაწილი და პრეზიდენტის გადაწყვეტილება
პარალელურად, პრეზიდენტის გადაწყვეტილებას ელოდება საკანონმდებლო პაკეტის მეორე კანონი, რომელიც ინტერნეტში უკანონო კონტენტის სწრაფ ბლოკირებას ეხება. მანამდე, როდესაც ეს ნორმები ერთიანი კანონპროექტის სახით იყო წარდგენილი, პრეზიდენტმა მას ვეტო დაადო. ამის გამო მთავრობამ მიიღო გადაწყვეტილება, დოკუმენტი ორ დამოუკიდებელ ნაწილად გაეყო.
მეორე კანონპროექტი, რომელიც სამართალდამცავებსა და მარეგულირებლებს ინტერნეტში არალეგალური შინაარსის მასალების ოპერატიული შეზღუდვის მექანიზმებს ანიჭებს, პრეზიდენტ Karol Nawrocki-ს ხელმოსაწერად უკვე გადაეგზავნა. პოლონეთის სახელმწიფოს მეთაურს გადაწყვეტილების მისაღებად ვადა 13 ნოემბრამდე აქვს.
