რუსეთი ჟეშუვის საბჭოთა მონუმენტის დემონტაჟზე პოლონეთის „ბარბაროსულ პოლიტიკაზე“ საუბრობს

პოლონეთის ქალაქ ჟეშუვში საბჭოთა ეპოქის მონუმენტის დემონტაჟმა რუსეთის ფედერაციის მკვეთრი რეაქცია გამოიწვია. რუსეთის საელჩომ ოფიციალური განცხადება გაავრცელა, რომელშიც პოლონეთის ხელისუფლების ქმედებები ბარბაროსულ პოლიტიკად შეაფასა და სამუშაოების დაუყოვნებლივ შეწყვეტა და მონუმენტის პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა მოითხოვა. ეს ინციდენტი კვლავ აჩენს კითხვებს ისტორიული მემკვიდრეობისა და საერთაშორისო ურთიერთობების დაძაბულობის შესახებ აღმოსავლეთ ევროპაში, განსაკუთრებით უკრაინაში მიმდინარე ომის ფონზე.

პოლონეთი, ისევე როგორც მრავალი სხვა ყოფილი აღმოსავლეთ ბლოკის ქვეყანა, წლების განმავლობაში აქტიურად ახორციელებს დეკომუნიზაციის პოლიტიკას, რაც მოიცავს საბჭოთა სიმბოლოებისა და მონუმენტების მოშორებას საჯარო სივრცეებიდან. ეს პროცესი ხშირად იწვევს დაპირისპირებას რუსეთთან, რომელიც ამ ძეგლებს მეორე მსოფლიო ომში საბჭოთა არმიის მიერ ფაშიზმზე გამარჯვების სიმბოლოდ მიიჩნევს. პოლონეთისთვის კი ეს მონუმენტები საბჭოთა ოკუპაციისა და კომუნისტური რეჟიმის სიმბოლოა, რომელიც ქვეყანას ათწლეულების განმავლობაში მართავდა.

ჟეშუვის მონუმენტი, რომელიც საბჭოთა არმიის მადლიერების ნიშნად იყო აღმართული, ერთ-ერთი ასეთი სადავო ძეგლი იყო. მისი დემონტაჟის გადაწყვეტილება ადგილობრივმა ხელისუფლებამ მიიღო, რაც პოლონეთის ეროვნული მეხსიერების ინსტიტუტის მიერ წახალისებული ფართო კამპანიის ნაწილია. მათი მიზანია კომუნისტური წარსულის სიმბოლოების აღმოფხვრა, რათა ხელი შეუწყოს ეროვნული იდენტობის გაძლიერებას და ისტორიული სამართლიანობის აღდგენას.

ჟეშუვში საბჭოთა მონუმენტის დემონტაჟის სამუშაოები ბოლო პერიოდში დაიწყო, რასაც რუსეთის ფედერაციის საელჩოს მხრიდან დაუყოვნებლივი და მწვავე რეაქცია მოჰყვა. საელჩომ გამოაქვეყნა ოფიციალური განცხადება, რომელშიც პოლონეთის ხელისუფლების ქმედებები მკაცრად დაგმო. განცხადებაში ნათქვამია:

„რუსეთის საელჩო აცხადებს, რომ პოლონეთის ხელისუფლების ქმედებები, რომელიც მიზნად ისახავს საბჭოთა მონუმენტების დემონტაჟს, არის ბარბაროსული პოლიტიკა, რომელიც ეწინააღმდეგება ცივილიზებულ ნორმებსა და საერთაშორისო ვალდებულებებს. ჩვენ მოვითხოვთ სამუშაოების დაუყოვნებლივ შეწყვეტას და მონუმენტის პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას.“

პოლონეთის დეკომუნიზაციის პოლიტიკა

პოლონეთში დეკომუნიზაციის პროცესი 1989 წლის შემდეგ დაიწყო, თუმცა მისი ინტენსივობა და კანონმდებლობა დროთა განმავლობაში იცვლებოდა. 2017 წელს მიღებული დეკომუნიზაციის კანონი მნიშვნელოვანი ეტაპი იყო ამ პროცესში. ამ კანონის თანახმად, აკრძალულია კომუნიზმის ან სხვა ტოტალიტარული რეჟიმის პროპაგანდა საჯარო სივრცეში, რაც მოიცავს ძეგლებს, მემორიალურ დაფებს, ქუჩების სახელებს და სხვა ობიექტებს, რომლებიც განადიდებენ კომუნისტურ რეჟიმს, მის ლიდერებს ან მოვლენებს. კანონი არ ეხება სამხედრო სასაფლაოებზე განთავსებულ ძეგლებს, რომლებიც დაკრძალვის ადგილებს აღნიშნავენ, რადგან ისინი საერთაშორისო შეთანხმებებით არის დაცული.

პოლონეთის ხელისუფლება და ეროვნული მეხსიერების ინსტიტუტი ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ საბჭოთა არმიის მიერ პოლონეთის „გათავისუფლება“ სინამდვილეში ახალი, კომუნისტური ოკუპაციის დასაწყისი იყო, რომელიც თითქმის ნახევარი საუკუნე გაგრძელდა. ამიტომ, მათი თვალსაზრისით, ეს მონუმენტები არ უნდა იყოს აღქმული როგორც მადლიერების ნიშანი, არამედ როგორც ტოტალიტარული რეჟიმის სიმბოლოები, რომლებიც არ შეესაბამება თანამედროვე პოლონეთის ღირებულებებს.

მეორე მსოფლიო ომის დასასრულს, საბჭოთა წითელმა არმიამ მართლაც გაათავისუფლა პოლონეთი ნაცისტური გერმანიის ოკუპაციისგან, თუმცა ამას მოჰყვა საბჭოთა კავშირის მიერ პოლონეთზე პოლიტიკური კონტროლის დამყარება. ამან შექმნა ღრმა დაპირისპირება ისტორიულ ნარატივებში: რუსეთისთვის საბჭოთა ჯარისკაცები გმირები არიან, რომლებმაც სიცოცხლე გაწირეს ფაშიზმის დასამარცხებლად, ხოლო პოლონეთისთვის ისინი იყვნენ ძალის სიმბოლო, რომელმაც ქვეყანას თავისუფლება მოუსპო და კომუნისტური დიქტატურა დაამყარა.

ჟეშუვის მსგავსი მონუმენტები, ხშირად აღმართული ომის შემდგომ პერიოდში, საბჭოთა პროპაგანდის ნაწილი იყო, რომელიც მიზნად ისახავდა საბჭოთა კავშირის როლის განდიდებას და მისი გავლენის განმტკიცებას აღმოსავლეთ ევროპაში. ამ ძეგლების დემონტაჟი, პოლონეთისთვის, არის არა მხოლოდ კომუნისტური წარსულისგან განთავისუფლება, არამედ ეროვნული სუვერენიტეტისა და დამოუკიდებელი ისტორიული მეხსიერების აღდგენის მცდელობა.

ჟეშუვის ინციდენტი არ არის პირველი შემთხვევა, როდესაც პოლონეთსა და რუსეთს შორის დაძაბულობა ისტორიული ძეგლების გამო იჩენს თავს. მსგავსი დაპირისპირებები დაფიქსირებულა სხვა ყოფილ საბჭოთა რესპუბლიკებსა და სატელიტურ სახელმწიფოებშიც, მაგალითად, ბალტიისპირეთის ქვეყნებში ან ჩეხეთში. რუსეთი ყოველთვის მკაცრად რეაგირებს ასეთ ქმედებებზე, რადგან მათ აღიქვამს როგორც რუსოფობიის გამოვლინებას და ისტორიული სიმართლის დამახინჯებას.

პოლონეთის მხრიდან, ეს ქმედებები განიხილება როგორც სუვერენული სახელმწიფოს უფლება, განკარგოს საკუთარი საჯარო სივრცე და ისტორიული ნარატივი. ევროკავშირისა და ნატოს წევრობის ფონზე, პოლონეთი ცდილობს მტკიცედ დაიცვას თავისი პოზიცია და არ დაუშვას რუსეთის ჩარევა მის შიდა საქმეებში, განსაკუთრებით ისტორიული პოლიტიკის საკითხებში. უკრაინაში მიმდინარე ომის ფონზე, როდესაც რუსეთი აქტიურად იყენებს ისტორიულ ნარატივებს თავისი აგრესიის გასამართლებლად, პოლონეთისთვის კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია საკუთარი ისტორიული სიმართლის დაცვა.

მოამზადა ნათია ქიმაძემ