პოლონეთის სეიმი აბორტის კანონმდებლობის შეცვლის ინიციატივას უჭერს მხარს

პოლონეთის პარლამენტის ქვედა პალატამ, სეიმმა, მიიღო კანონპროექტი, რომელიც ორსულობის შეწყვეტის შესაძლებლობას აღადგენს ნაყოფის მძიმე და შეუქცევადი დეფექტის ან სიცოცხლისთვის საშიში განუკურნებელი დაავადების შემთხვევაში. ეს გადაწყვეტილება, რომელსაც მხარი დაუჭირა 233 დეპუტატმა, ხოლო 203-მა წინააღმდეგ მისცა ხმა, მიზნად ისახავს 2020 წლის საკონსტიტუციო სასამართლოს რეზონანსული გადაწყვეტილების შედეგების გაუქმებას, რომელმაც აბორტის შესახებ კანონმდებლობა მნიშვნელოვნად გაამკაცრა და ქვეყანაში მასშტაბური საპროტესტო აქციები გამოიწვია.

კანონპროექტი, რომელიც პარლამენტში 2024 წლის თებერვალში ,,მესამე გზის" ინიციატივით შევიდა, ეხება ოჯახის დაგეგმვის, ადამიანის ნაყოფის დაცვისა და ორსულობის შეწყვეტის დასაშვებობის პირობების შესახებ კანონს. მიღებული ცვლილებები ითვალისწინებს იმ ნორმის ხელახლა შემოღებას, რომელიც ორსულობის შეწყვეტას იძლევა იმ შემთხვევაში, თუ პრენატალური კვლევები ან სხვა სამედიცინო მონაცემები მიუთითებს ნაყოფის მძიმე და შეუქცევადი დაზიანების ან სიცოცხლისთვის საშიში განუკურნებელი დაავადების მაღალ ალბათობაზე. აღნიშნული ნორმა 2020 წლამდე პოლონეთის კანონმდებლობის ნაწილი იყო და ფართოდ გამოიყენებოდა.

სეიმის კენჭისყრაზე 233-მა დეპუტატმა მხარი დაუჭირა კანონპროექტის მიღებას, 203-მა წინააღმდეგ მისცა ხმა, ხოლო ერთმა დეპუტატმა თავი შეიკავა. ეს შედეგი ასახავს პოლონეთის პარლამენტში არსებულ პოლიტიკურ დაყოფას აბორტის საკითხზე, რომელიც ქვეყნის ერთ-ერთ ყველაზე მწვავე და პოლარიზებულ თემად რჩება.

2020 წლის საკონსტიტუციო სასამართლოს რეზონანსული გადაწყვეტილება

სწორედ ეს დებულება დააყენა ეჭვქვეშ საკონსტიტუციო სასამართლომ 2020 წლის 22 ოქტომბერს. სასამართლომ მაშინ დაადგინა, რომ 1993 წლის კანონის მე-4ა მუხლის 1-ლი პუნქტის მე-2 ქვეპუნქტი არაკონსტიტუციური იყო. ეს გადაწყვეტილება მიღებულ იქნა სასამართლოს სრული შემადგენლობის მიერ, თუმცა მოსამართლეებმა პიოტრ პშჩოლკოვსკიმ და ლეონ კიერესმა  განსხვავებული აზრი დააფიქსირეს. სასამართლოს ამ გადაწყვეტილებამ პრაქტიკულად აკრძალა აბორტი ნაყოფის მძიმე პათოლოგიების შემთხვევაში, რამაც პოლონეთში აბორტის კანონმდებლობა ევროპაში ერთ-ერთ ყველაზე მკაცრად აქცია.

საკონსტიტუციო სასამართლოს 2020 წლის განაჩენის შედეგად, ე.წ. ემბრიოპათოლოგიური საფუძველი ამოღებულ იქნა იმ შემთხვევების კატალოგიდან, რომლის დროსაც ორსულობის შეწყვეტა ლეგალური იყო. ამ გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის შემდეგ, აბორტი დასაშვები რჩებოდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ორსულობა საფრთხეს უქმნიდა ქალის სიცოცხლეს ან ჯანმრთელობას, ან თუ იგი უკანონო ქმედების შედეგი იყო (მაგალითად, გაუპატიურება ან ინცესტი). ამან მკვეთრად შეზღუდა ქალთა წვდომა აბორტზე და გამოიწვია მრავალი დრამატული შემთხვევა.

მასშტაბური საპროტესტო ტალღა პოლონეთში

2020 წლის გადაწყვეტილებამ პოლონეთში ბოლო წლების ერთ-ერთი ყველაზე მასშტაბური სოციალური პროტესტის ტალღა გამოიწვია. დემონსტრაციები განაჩენის გამოცხადებისთანავე დაიწყო. ვარშავაში, პროტესტის მონაწილეებმა საკონსტიტუციო სასამართლოს შენობიდან მმართველი პარტიის, ,,კანონი და სამართლიანობის" (PiS) ოფისისკენ,შემდეგ კი იაროსლავ კაჩინსკის  სახლის მიმდებარე ტერიტორიაზე გადაინაცვლეს.

მომდევნო დღეებში პროტესტებმა მოიცვა მრავალი დიდი და პატარა ქალაქი, მათ შორის ვარშავა, კრაკოვი, ვროცლავი, გდანსკი, ლუბლინი და ბიალისტოკი. დემონსტრაციების ორგანიზატორები და მონაწილეები აბორტის კანონმდებლობის შემდგომ გამკაცრებას აპროტესტებდნენ. პროტესტების ერთ-ერთ სიმბოლოდ იქცა ქალთა სრულიად პოლონური გაფიცვის წითელი ელვა. დედაქალაქში ასევე დაფიქსირდა დაძაბულობა დემონსტრანტებსა და პოლიციას შორის, რის შედეგადაც პირველი პროტესტების შემდეგ პოლიციამ 15 ადამიანი დააკავა.

სეიმის მიერ ახლად მიღებული კანონპროექტი მიზნად ისახავს 2020 წლის გადაწყვეტილებამდე არსებული სამართლებრივი მდგომარეობის აღდგენას. ეს ნიშნავს, რომ ნაყოფის მძიმე და შეუქცევადი პათოლოგიის არსებობის შემთხვევაში, ორსულობის შეწყვეტის შესაძლებლობა კვლავ ლეგალური გახდება. ეს ცვლილება მნიშვნელოვანია ქალთა რეპროდუქციული უფლებების კონტექსტში და წარმოადგენს პოლონეთის ახალი ხელისუფლების ერთ-ერთ პრიორიტეტულ ნაბიჯს, რომელიც წინასაარჩევნო დაპირებების ნაწილი იყო.

აღსანიშნავია, რომ პოლონეთის კანონმდებლობა აბორტის საკითხზე ყოველთვის იყო მწვავე დებატების საგანი, განსაკუთრებით 1993 წლის კანონის მიღების შემდეგ, რომელიც უკვე მაშინაც ევროპის ერთ-ერთ ყველაზე შემზღუდავ კანონად ითვლებოდა. 2020 წლის საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებამ კი ეს შეზღუდვები კიდევ უფრო გაამკაცრა, რამაც საზოგადოების მნიშვნელოვანი ნაწილის უკმაყოფილება გამოიწვია.

საკანონმდებლო პროცესის შემდგომი ეტაპები

მიუხედავად იმისა, რომ სეიმმა კანონპროექტს მხარი დაუჭირა, საკანონმდებლო პროცესი ჯერ არ დასრულებულა. კონსტიტუციის მიხედვით, კანონს კიდევ რამდენიმე ეტაპის გავლა სჭირდება. შემდეგი ნაბიჯი იქნება მისი განხილვა სენატში, პოლონეთის პარლამენტის ზედა პალატაში. სენატს შეუძლია კანონპროექტი დაამტკიცოს, უარყოს ან მასში ცვლილებები შეიტანოს. სენატის მიერ დამტკიცების შემდეგ, კანონი პოლონეთის პრეზიდენტს გადაეგზავნება ხელმოსაწერად. პრეზიდენტს უფლება აქვს ხელი მოაწეროს კანონს, ვეტო დაადოს მას, ან გააგზავნოს საკონსტიტუციო სასამართლოში განსახილველად.

პრეზიდენტის ვეტოს შემთხვევაში, სეიმს შეუძლია მისი დაძლევა დეპუტატთა უმრავლესობის (3/5) ხმებით. ეს პროცესი შეიძლება გაჭიანურდეს და საბოლოო შედეგი პოლიტიკური ძალების კონსენსუსზე იქნება დამოკიდებული. პოლონეთის ამჟამინდელი პრეზიდენტი,კაროლ ნავროცკი, რომელიც კონსერვატიული შეხედულებებით გამოირჩევა, სავარაუდოდ, არ იქნება მიდრეკილი კანონპროექტის მარტივად ხელმოსაწერად, რაც პროცესს კიდევ უფრო ართულებს.

აბორტის საკითხი ღრმა იდეოლოგიურ დაყოფას იწვევს პოლონურ საზოგადოებაში. ერთ მხარეს დგანან პრო-არჩევანის მომხრეები, რომლებიც ქალთა უფლებებსა და რეპროდუქციულ თავისუფლებას უსვამენ ხაზს, ხოლო მეორე მხარეს - პრო-სიცოცხლის მოძრაობები, რომლებიც ნაყოფის სიცოცხლის დაცვას უპირველეს პრიორიტეტად მიიჩნევენ. ეს დაპირისპირება ათწლეულებია გრძელდება და მისი გადაწყვეტა რთულ პოლიტიკურ გამოწვევად რჩება.

სეიმის მიერ მიღებული კანონპროექტი წარმოადგენს მნიშვნელოვან ნაბიჯს აბორტის კანონმდებლობის ლიბერალიზაციისკენ, თუმცა მისი საბოლოო ბედი ჯერ კიდევ გაურკვეველია. ეს გადაწყვეტილება, სავარაუდოდ, ახალ დებატებსა და პოლიტიკურ დაპირისპირებებს გამოიწვევს, როგორც პარლამენტში, ისე საზოგადოებაში.