პოლონეთის მთავრობა ციფრული გიგანტების დაბეგვრას 2027 წლიდან გეგმავს

პოლონეთის მთავრობამ განაცხადა, რომ 2027 წლიდან ციფრული გიგანტების დაბეგვრას აპირებს, რაც ქვეყნის ბიუჯეტში დამატებითი შემოსავლების მოზიდვასა და საგადასახადო სისტემის სამართლიანობის გაზრდას ისახავს მიზნად. ეს ინიციატივა, რომელიც მსხვილ ტექნოლოგიურ კომპანიებს შეეხება, გლობალური ტენდენციის ნაწილია, რომლის ფარგლებშიც მრავალი ქვეყანა ცდილობს, ადაპტირდეს ციფრული ეკონომიკის გამოწვევებთან და უზრუნველყოს, რომ კომპანიები იხდიან გადასახადებს იქ, სადაც რეალურად ქმნიან ღირებულებას. მთავრობის გეგმა მოიცავს ახალი მოსაკრებლის შემოღებას, რომელიც მიზნად ისახავს იმ კომპანიების მოგების სამართლიანად გადანაწილებას, რომლებიც მნიშვნელოვან შემოსავლებს იღებენ პოლონეთის ბაზარზე, მაგრამ ხშირად ოპტიმიზაციას უკეთებენ საგადასახადო ვალდებულებებს სხვადასხვა იურისდიქციაში რეგისტრაციის გზით.

ციფრული ეკონომიკის სწრაფმა ზრდამ და ტრადიციული საგადასახადო სისტემების არაადეკვატურობამ, ამ ახალი რეალობისთვის, მრავალი ქვეყანა აიძულა, გადაეხედათ თავიანთი ფისკალური პოლიტიკისთვის. მსხვილი ტექნოლოგიური კომპანიები, რომლებსაც ხშირად „ციფრულ გიგანტებად“ მოიხსენიებენ, სარგებლობენ გლობალური ბაზრის უპირატესობებით, მაგრამ მათი საგადასახადო ვალდებულებები ხშირად არ შეესაბამება მათ მიერ მიღებულ მოგებას კონკრეტულ ქვეყნებში. ეს პრობლემა განსაკუთრებით მწვავედ დგას ევროკავშირის წევრ სახელმწიფოებში, სადაც მომხმარებელთა დიდი ბაზარია, თუმცა კომპანიები ხშირად ირჩევენ საგადასახადო ოპტიმიზაციის სქემებს, რაც მათ საშუალებას აძლევს, გადასახადები დაბალი საგადასახადო განაკვეთის მქონე იურისდიქციებში გადაიხადონ. პოლონეთის ინიციატივა ამ გლობალური დისკუსიის ნაწილია, რომელიც მიზნად ისახავს საგადასახადო სამართლიანობის აღდგენას და ბიუჯეტის შემოსავლების გაზრდას.

ევროკავშირის დონეზე, ციფრული სერვისების გადასახადის (DST) შემოღების მცდელობები ჯერ კიდევ 2018 წლიდან მიმდინარეობს, თუმცა წევრ სახელმწიფოებს შორის კონსენსუსის მიღწევა რთული აღმოჩნდა. ამან განაპირობა ის, რომ ბევრმა ქვეყანამ, მათ შორის საფრანგეთმა, დიდმა ბრიტანეთმა, იტალიამ და ესპანეთმა, საკუთარი ეროვნული ციფრული გადასახადები შემოიღეს. ეს გადასახადები, როგორც წესი, მიმართულია მსხვილი კომპანიების შემოსავლებზე, რომლებიც მიღებულია ციფრული რეკლამიდან, ონლაინ შუამავლობის სერვისებიდან და მომხმარებლის მონაცემების გაყიდვიდან. პოლონეთის მთავრობის გეგმა ამ გამოცდილებას ეფუძნება და ცდილობს, შეიმუშაოს მოდელი, რომელიც ეფექტური იქნება პოლონური რეალობისთვის.

პოლონეთის მთავრობის განცხადებით, ახალი გადასახადი 2027 წლიდან ამოქმედდება და ის შეეხება იმ ციფრულ გიგანტებს, რომელთა გლობალური შემოსავალი გარკვეულ ზღვარს აღემატება და რომლებიც მნიშვნელოვან შემოსავლებს იღებენ პოლონეთის ბაზარზე. მიუხედავად იმისა, რომ კონკრეტული განაკვეთი და ზღურბლები ჯერ არ არის დეტალურად გაცხადებული, სავარაუდოდ, ის მსგავსი იქნება ევროპის სხვა ქვეყნებში მოქმედი გადასახადებისა, რომლებიც, როგორც წესი, შემოსავლის 2-დან 5 პროცენტამდე მერყეობს. მთავრობის წარმომადგენლები ხაზს უსვამენ, რომ ეს ნაბიჯი აუცილებელია სამართლიანი საგადასახადო სისტემის შესაქმნელად, სადაც ყველა კომპანია, მიუხედავად მათი ბიზნეს მოდელისა, თანაბრად იქნება პასუხისმგებელი ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებაში წვლილის შეტანაზე.

«ჩვენი მიზანია, უზრუნველვყოთ, რომ ციფრულმა გიგანტებმა, რომლებიც მილიარდობით ზლოტს გამოიმუშავებენ პოლონელ მომხმარებლებზე, სამართლიანი წილი გადაიხადონ ჩვენი ქვეყნის ბიუჯეტში. ეს არ არის მხოლოდ შემოსავლის გაზრდაზე ზრუნვა, არამედ საგადასახადო სისტემის ფუნდამენტურ სამართლიანობაზე», – განაცხადა მთავრობის ერთ-ერთმა წარმომადგენელმა.

მთავრობის გათვლებით, ახალი გადასახადი პოლონეთის სახელმწიფო ბიუჯეტს ყოველწლიურად რამდენიმე ასეული მილიონი ზლოტით შეავსებს, რაც მნიშვნელოვანი რესურსი იქნება სოციალური პროგრამების, ინფრასტრუქტურული პროექტებისა და სხვა სახელმწიფო ხარჯების დასაფინანსებლად. ეს ინიციატივა ასევე განიხილება, როგორც პოლონეთის სუვერენიტეტის გაძლიერების საშუალება საგადასახადო პოლიტიკის კუთხით, საერთაშორისო შეთანხმებების მოლოდინში, რომლებიც შესაძლოა წლობით გაჭიანურდეს.

ციფრული გადასახადის შემოღებასთან დაკავშირებით ეკონომისტებსა და ბიზნეს წრეებში განსხვავებული მოსაზრებები არსებობს. ერთის მხრივ, მთავრობა იმედოვნებს, რომ ეს ხელს შეუწყობს საბიუჯეტო დეფიციტის შემცირებას და გაზრდის საგადასახადო შემოსავლებს. მეორეს მხრივ, არსებობს შეშფოთება, რომ მსხვილმა ციფრულმა კომპანიებმა შესაძლოა გადასახადის ტვირთი საბოლოოდ მომხმარებლებს გადააბარონ სერვისების გაძვირების ან რეკლამის ფასების გაზრდის გზით. ეს, თავის მხრივ, შესაძლოა უარყოფითად აისახოს პოლონურ ბიზნესზე, განსაკუთრებით მცირე და საშუალო საწარმოებზე, რომლებიც აქტიურად იყენებენ ციფრულ პლატფორმებს მარკეტინგისა და გაყიდვებისთვის.

კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი გამოწვევაა საერთაშორისო რეაქცია. აშშ-ის ადმინისტრაცია, მაგალითად, ხშირად აკრიტიკებს ეროვნულ ციფრულ გადასახადებს და მიიჩნევს მათ დისკრიმინაციულად ამერიკული კომპანიების მიმართ. ამან შესაძლოა გამოიწვიოს სავაჭრო დაძაბულობა ან საპასუხო ზომები, რაც პოლონეთის ეკონომიკისთვის არასასურველი იქნება. თუმცა, პოლონეთის მთავრობა იმედოვნებს, რომ მისი მიდგომა იქნება დაბალანსებული და შეესაბამება საერთაშორისო ნორმებს, რათა მინიმუმამდე დაიყვანოს ასეთი რისკები.

მთავრობის გეგმამ ციფრული გიგანტების დაბეგვრაზე პოლონურ პოლიტიკურ სპექტრში არაერთგვაროვანი რეაქცია გამოიწვია. მმართველი კოალიცია, როგორც წესი, მხარს უჭერს ამგვარ ინიციატივებს, რადგან ისინი შეესაბამება მათ სოციალურ-ეკონომიკურ პროგრამას, რომელიც ხაზს უსვამს საგადასახადო სამართლიანობასა და სახელმწიფო შემოსავლების გაზრდას. ოპოზიციური პარტიები კი, მიუხედავად იმისა, რომ ზოგადად ეთანხმებიან ციფრული კომპანიების დაბეგვრის აუცილებლობას, ხშირად აკრიტიკებენ მთავრობის მიდგომას, მიაჩნიათ რა, რომ ის შესაძლოა არ იყოს საკმარისად ეფექტური ან შეიძლება უარყოფითი გავლენა იქონიოს პოლონეთის კონკურენტუნარიანობაზე.

ბიზნეს ასოციაციები, როგორიცაა Konfederacja Lewiatan და პოლონეთის სავაჭრო პალატა, მოუწოდებენ მთავრობას, ფრთხილად მიუდგეს ამ საკითხს. ისინი ხაზს უსვამენ, რომ ნებისმიერი ახალი გადასახადი უნდა იყოს გამჭვირვალე, პროგნოზირებადი და არ უნდა შეაფერხოს ინოვაციები ან უცხოური ინვესტიციები. მათი აზრით, მნიშვნელოვანია, რომ პოლონეთი არ აღმოჩნდეს იზოლირებული საერთაშორისო საგადასახადო სისტემიდან და შეეცადოს, შეათანხმოს თავისი პოლიტიკა ევროკავშირისა და OECD-ის (ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაცია) მიერ შემუშავებულ გლობალურ გადაწყვეტილებებთან.

ციფრული ეკონომიკის დაბეგვრის საკითხი ახალი არ არის. უკანასკნელი ათწლეულების განმავლობაში, ტრადიციული საგადასახადო წესები, რომლებიც ფიზიკურ ყოფნასა და მატერიალურ აქტივებზე იყო ორიენტირებული, სულ უფრო არაეფექტური ხდებოდა ციფრული სერვისებისა და უსაზღვრო ტრანზაქციების სამყაროში. OECD-ის მიერ შემუშავებული „ორი სვეტის“ გადაწყვეტა (Pillar One და Pillar Two) წარმოადგენს გლობალურ მცდელობას ამ პრობლემის მოსაგვარებლად, რომელიც მიზნად ისახავს საგადასახადო უფლებების სამართლიანად გადანაწილებას და გლობალური მინიმალური კორპორაციული გადასახადის დაწესებას.

პოლონეთი აქტიურად მონაწილეობს ამ საერთაშორისო მოლაპარაკებებში, თუმცა გადაწყვიტა, არ დაელოდოს გლობალური კონსენსუსის მიღწევას და საკუთარი ეროვნული გადაწყვეტილება შეიმუშაოს. ეს სტრატეგია, ერთის მხრივ, საშუალებას აძლევს ქვეყანას, სწრაფად მოახდინოს რეაგირება საბიუჯეტო საჭიროებებზე, მეორეს მხრივ კი, გარკვეულ რისკებს შეიცავს საერთაშორისო ურთიერთობების თვალსაზრისით. მომავალი წლები აჩვენებს, რამდენად წარმატებული იქნება პოლონეთის მიდგომა და შეძლებს თუ არა ის, მიაღწიოს დასახულ მიზნებს ციფრული ეკონომიკის ეფექტური დაბეგვრის კუთხით.

მოამზადა ნათია ქიმაძემ