ოქტომბერმა პოლონეთში მომხმარებელთა გაკოტრების შესახებ განცხადებების ახალი ისტორიული რეკორდი მოიტანა. მხოლოდ ერთი თვის განმავლობაში ფინანსური კრახის პროცედურით იმდენმა მსესხებელმა ისარგებლა, რამდენიც ერთი ათწლეულის წინ მთელი წლის განმავლობაში ფიქსირდებოდა. ახალი სტატისტიკური მონაცემები ცხადყოფს, რომ ქვეყანაში მდგრადი მზარდი ტენდენცია ნარჩუნდება და ფინანსური სირთულეების მქონე მოქალაქეთა რიცხვი მატულობს.

რეკორდული მაჩვენებლები და სტატისტიკა
მომხმარებელთა გაკოტრების სტატისტიკაში 2026 წელი ახალი რეკორდებით ხასიათდება. ცენტრალური ეკონომიკური ინფორმაციის ცენტრის უახლესი მონაცემებით, ოქტომბერში გაკოტრების ვარიანტი 2325-მა ადამიანმა აირჩია. ეს არის ყველაზე მაღალი ყოველთვიური მაჩვენებელი მთელ ისტორიაში, რომელიც საწყის ეტაპს 2009 წლიდან ითვლის და ახალი დაწყების ინსტიტუციას უკავშირდება.
წლის პირველი 10 თვის განმავლობაში მომხმარებელთა გაკოტრების შესახებ გამოცხადებული საქმეების რაოდენობამ უკვე თითქმის 20,7 ათასი შეადგინა. ეს მაჩვენებელი 17 პროცენტით აჭარბებს გასული 2025 წლის ანალოგიური პერიოდის მონაცემებს. უკვე ნათელია, რომ მიმდინარე წელს მომხმარებელთა გაკოტრების წლიური რეკორდიც დამყარდება და სავარაუდოდ, განცხადებათა ჯამური რაოდენობა 24 ათასს გადააჭარბებს, რაც 2023 წლიდან მოყოლებული სტაბილიზაციის პერიოდის დასრულებას ნიშნავს.
ნორმალიზაციის რთული გზა და კანონმდებლობის ევოლუცია
პოლონეთის კანონმდებლობაში მომხმარებელთა გაკოტრების ინსტიტუტი პირველად 2009 წელს გამოჩნდა. თავდაპირველად მისი გამოყენება მრავალ რთულ პირობასთან იყო დაკავშირებული, რისი მიზანიც ვალებისგან მსესხებელთა მასობრივი გაქცევის პრევენცია იყო, თუმცა შედეგი საპირისპირო აღმოჩნდა. რეგულაციების სიმკაცრის გამო, რამდენიმე წლის განმავლობაში პროცედურით პრაქტიკულად არავინ უსარგებლია და ის ძირითადად ქაღალდზე დარჩენილ ჩანაწერს წარმოადგენდა.
შემდგომმა საკანონმდებლო ცვლილებებმა ბარიერები თანდათან შეამცირა და 2015 წლიდან ლიბერალიზაციის შედეგები სტატისტიკაშიც აისახა. 2015-2020 წლებში გაკოტრების მაჩვენებელი საშუალოდ წელიწადში 35 პროცენტით იზრდებოდა, ხოლო მეორე შანსით თითქმის 40 ათასმა ფიზიკურმა პირმა ისარგებლა.

გარდამტეხი 2020 წელი და ახალი საკანონმდებლო ინიციატივები
მნიშვნელოვანი გარდატეხა 2020 წელს მოხდა, როდესაც გამარტივებული წესები ამოქმედდა. ახალმა კანონმა გააუქმრა მსესხებლის ბრალეულობის პრინციპი და გაკოტრების გამოცხადება მაშინაც გახდა შესაძლებელი, როდესაც გადახდისუუნარობა განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით წარმოიშვა. დანაშაულის ან ბრალის ხარისხი ახლა მხოლოდ დაფარვის გეგმის პირობებზე მოქმედებს. გარდა ამისა, დაინერგა პროცედურის ახალი ვარიანტები, მათ შორის ვალდებულებათა პირობითი ჩამოწერა და ე.წ. მსუბუქი გაკოტრება ანუ სამომხმარებლო შეთანხმება.
ამჟამად დასრულების ფაზაშია კანონპროექტი, რომელიც სავალო რეესტრისა და რესტრუქტურიზაციის კანონებში ცვლილებებს ითვალისწინებს. ნოემბერში დოკუმენტის პირველი მოსმენა სეიმის ადამიანის უფლებებისა და მართლმსაჯულების კომიტეტში გაიმართა, ხოლო მეორე მოსმენისას დეპუტატებმა მრავალი შესწორება წარადგინეს.
შემოთავაზებული ცვლილებები მიზნად ისახავს სასამართლოების განტვირთვას და უკვე დამტკიცებული გაკოტრების საქმეების ადმინისტრირების პროცესის გამარტივებას, რაც ახალი განცხადებების განხილვის ვადებს მნიშვნელოვნად შეამცირებს.
პაკეტის მიხედვით, მსესხებლის ვალდებულებები ავტომატურად ჩამოიწერება კრედიტორებთან ანგარიშსწორების ვადის დასრულებიდან მეტრე თვისთავზე. გარდა ამისა, მცირდება მონაცემთა შენარჩუნების ვადა მოვალეთა ეროვნულ რეესტრში, რაც ბანკროტად გამოცხადებულ პირებს საზოგადოებრივ და ფინანსურ სივრცეში დაბრუნებას უადვილებს.