კლიმატური მოვლენა სუპერ ელ-ნინიო უპრეცედენტო ინტენსივობას აღწევს, რასაც მეცნიერები და ეკონომისტები მთელ მსოფლიოში ყურადღებით აკვირდებიან. ევროკავშირის კლიმატის ცვლილების კოპერნიკის სამსახურის მონაცემებით, 2026 წლის ოქტომბრის დასაწყისში წყნარი ოკეანის მონიტორინგის ზონა ,,ნინიო 3.4-ში" წყლის ტემპერატურამ 29,7 გრადუს ცელსიუსს მიაღწია, რაც ისტორიული მაქსიმუმია. ექსპერტები აფრთხილებენ, რომ ამ მოვლენას, რომელსაც შეუძლია როგორც ძლიერი წვიმები და წყალდიდობები, ისე ხანგრძლივი გვალვები გამოიწვიოს, შესაძლოა, უარყოფითი გავლენა ჰქონდეს გლობალურ ეკონომიკაზე, მათ შორის პოლონეთისთვის.
ელ-ნინიოს უპრეცედენტო ინტენსივობა
კოპერნიკის კლიმატის ცვლილების სამსახურის მეცნიერებმა დაადასტურეს, რომ 2026 წლის ოქტომბრის დასაწყისში წყნარი ოკეანის ,,ნინიო 3.4" ზონაში დაფიქსირებული 29,7 გრადუსი ცელსიუსი რეკორდული მაჩვენებელია, რაც მნიშვნელოვნად აღემატება წინა ათწლეულების მაჩვენებლებს. მიუხედავად იმისა, რომ ჯერ არ არის ნათქვამი, რომ ეს ყველაზე ძლიერი ,,ელ-ნინიოა" დაკვირვების ისტორიაში, მისი ინტენსივობა უდავოდ გამორჩეულია. იაპონიის მეტეოროლოგიურმა სამსახურებმა, თავის მხრივ, განაცხადეს, რომ ამ კუნძულოვანი ქვეყნის გარშემო წყლები 4 გრადუსით თბილი იყო, ვიდრე აქამდე არსებული საშუალო მაჩვენებელი. 2026 წლის სექტემბერში ასევე დაფიქსირდა ოკეანეებისა და ზღვების გლობალური ტემპერატურის რეკორდი, რომელმაც 21,05 გრადუსი ცელსიუსი შეადგინა, რითაც გადააჭარბა 2023 წელს დაფიქსირებულ 20,92 გრადუს ცელსიუსს. ,,ელ-ნინიო" კლიმატური მოვლენაა, რომელიც წყნარი ოკეანის ეკვატორულ ზონაში ზედაპირული წყლების ტემპერატურის პერიოდულ ზრდას გულისხმობს და რამდენიმე წელიწადში ერთხელ ვლინდება, რაც გავლენას ახდენს ამინდზე მსოფლიოს მრავალ რეგიონში.
,,ელ-ნინიოს" სიმპტომები და პოტენციური შედეგები მთელ მსოფლიოში იგრძნობა. ზოგჯერ ეს მოვლენა ულამაზეს სანახაობებს ქმნის, მაგალითად, ჩილეს ატაკამას უდაბნოში, რომელიც ყვავილებით დაიფარა. თუმცა, ხშირად საშიში შედეგებიც მოაქვს. ტოკიოში 35 დღის განმავლობაში განუწყვეტლივ წვიმდა, ბრიტანელები კი კუნძულებზე მოსალოდნელი უეცარი წყალდიდობებისთვის ემზადებიან. ლოგისტიკის გლობალური გიგანტი ,,Maersk" მიწოდების ჯაჭვებში შეფერხებებზე აფრთხილებს, გაეროს განვითარების პროგრამა კი ,,ელ-ნინიოს" სამ ძირითად ფაქტორს შორის ასახელებს, რომელთაც შეუძლიათ მომდევნო თვეებში მრავალი განვითარებადი ქვეყანა ჰუმანიტარული კრიზისის ზღვარზე მიიყვანოს. ამ ფაქტორებს შორისაა სპარსეთის ყურეში ომით გამოწვეული ენერგიის ფასების ზრდა და სახელმწიფოების მიერ ფულის სესხების მკვეთრად გაზრდილი ხარჯები.
სადაზღვევო კომპანია Allianz Trade-ის მიერ გამოქვეყნებულ ანალიზში აღნიშნულია, რომ ძალიან ძლიერმა ელ-ნინიომ შესაძლოა, კლიმატური შედეგები უფრო მეტად მომხმარებლებზე აისახოს, ვიდრე მშპ-ის სტატისტიკაზე. ექსპერტების შეფასებით, 2027 წელს ამ მოვლენამ შესაძლოა, მსოფლიო წარმოება 451 მილიარდი დოლარით შეამციროს, თუმცა მისი გავლენა სურსათის ფასებზე კიდევ უფრო მკვეთრი იქნება. პოლონეთში სურსათის ინფლაციის ზრდა, ტემპერატურული არხის მეშვეობით, 2,35 პროცენტული პუნქტით არის შეფასებული, ხოლო საერთო ინფლაციის - 1,48 პროცენტული პუნქტით. ამასთან, მშპ-ის საბაზისო დონესთან შედარებით დაახლოებით 0,4 პროცენტით შემცირებაა მოსალოდნელი.
ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ კლიმატის ცვლილებები პოლონეთში აქამდე არც ისე მძაფრად იგრძნობოდა. თუმცა, სიცხის გამო დაკარგული მშპ-ის თვალსაზრისით, პოლონეთი ევროპის ათეულში შედის, ხოლო რიგი დარგები - წარმოება, ლოგისტიკა, მშენებლობა და გარეთ შესრულებული სამუშაოები - ამინდის ექსტრემალური პირობებით გამოწვეულ სირთულეებს განიცდის. Allianz Trade-ის ანალიტიკოსები ხაზს უსვამენ, რომ პოლონეთი ერთ-ერთი იმ ქვეყანათაგანია, სადაც ამინდის პირობები 1980 წელთან შედარებით განსაკუთრებით ძლიერად შეიცვალა. ტემპერატურული ანომალიების რეიტინგში პოლონეთი 135 ადგილით დაწინაურდა, ხოლო 1950-1970 წლების საშუალო მაჩვენებლიდან გადახრამ 2025 წელს პლუს 2,10 გრადუსი ცელსიუსი შეადგინა, - აღნიშნულია მოხსენებაში. ეს ტენდენცია მთელ რეგიონს ეხება.
ფინანსური ზარალი
ზემოთ ნახსენები 451 მილიარდი დოლარი გლობალური წარმოების დანაკარგი (რაც პროგნოზირებული მშპ-ის 0,24 პროცენტს შეადგენს) შედარებით კონსერვატიული შეფასებაა. კლიმატური შოკის ყველაზე ძლიერი იმპულსი ჩინეთში, ინდოეთსა და შეერთებულ შტატებში იგრძნობა, რომლებიც ერთობლივად მთლიანი სავარაუდო ზარალის 60 პროცენტზე არიან პასუხისმგებელნი. "ეს მხოლოდ ტემპერატურის ცვლილებების ეფექტია. შეფასება არ ითვალისწინებს წყალდიდობებით, გვალვებით, ხანძრებითა და სხვა ექსტრემალური მოვლენებით გამოწვეულ შესაძლო დამატებით ზარალს", - ვკითხულობთ ანალიზში. საერთო ბალანსში ევროპა შედარებით კარგად გამოიყურება; ევროკავშირში მთლიანი წმინდა ზარალი 24 მილიარდ დოლარად არის პროგნოზირებული, ძირითადად ზომიერი და ლოკალურად დიფერენცირებული კლიმატის გამო, რაც იმას ნიშნავს, რომ ზოგიერთ ქვეყანაში დანაკარგები კომპენსირდება ზრდით სხვა ქვეყნებში, სადაც დათბობამ შესაძლოა, მოსავლიანობა გარკვეულწილად გააუმჯობესოს. თუმცა, პოლონეთი ამ პირველ ჯგუფში მოხვდება. ექსპერტები წერენ: ,,ევროკავშირში ყველაზე დიდ ფინანსურ ზარალს შესაძლოა, იტალია, პოლონეთი და გერმანია განიცდიან, შესაბამისად, დაახლოებით 7 მილიარდი დოლარი, 6,7 მილიარდი დოლარი და 6,3 მილიარდი დოლარი."
გრძელვადიანი პერსპექტივა და გაფრთხილებები
Allianz Trade-ის შეფასებები შესაძლოა, კიდევ უფრო თავშეკავებული აღმოჩნდეს. ,,ელ-ნინიომ" შესაძლოა, გლობალური ეკონომიკა თითქმის ტრილიონი დოლარით, ან სულ მცირე 7 ტრილიონი დოლარით შეამციროს", - წერდნენ 2026 წლის ივლისში ვაშინგტონის პეტერსონის საერთაშორისო ეკონომიკის ინსტიტუტის ანალიტიკოსები თავიანთ ნაშრომში. ზარალის ეს საკმაოდ აბსტრაქტული, ასტრონომიული დონე მსოფლიოსთვის გამოჩნდა 2023 წელს გამოქვეყნებული მონაცემთა ანალიზის საფუძველზე, რომელიც 1960-2019 წლების პერიოდს მოიცავდა. ამ ანალიზში მოვლენის გავლენა ეკონომიკებზე შეფასებული იყო არა მხოლოდ მისი გამოვლენის წლის (ან წლების) თვალსაზრისით, არამედ უფრო ხანგრძლივი - ხუთწლიანი - ციკლების გათვალისწინებით. სათაურში მოცემული ალტერნატივა, ტრილიონსა და შვიდ ტრილიონს შორის, ცხადია, მიანიშნებს პოტენციურ ეკონომიკურ პრევენციულ ზომებზე, რომლებიც სასწრაფოდ უნდა განხორციელდეს.
ცხადია, დღეს კონკრეტული თანხების ან ინფლაციაზე ზემოქმედების მაჩვენებლების დასახელება დიდწილად ინტელექტუალური მოდელირების სავარჯიშოა და არა ზუსტი პროგნოზი. ,,ელ-ნინიო" უშუალოდ, უპირველეს ყოვლისა, ანტიპოდებზე მოქმედებს, ხოლო ამ მოვლენით გამოწვეული მოვლენების ჯაჭვი გზაზე შესაძლოა, მრავალფეროვან პროცესებს დაექვემდებაროს, რამაც მისი შედეგები შეიძლება შეამსუბუქოს ან გაამწვავოს. პოლონეთი აქ კვლავ სარგებლობს თავისი გეოგრაფიული მდებარეობითა და აქამდე არსებული კლიმატური პირობებით, რაც, ამავდროულად, ,,აძინებს" მის სიფხიზლეს. ,,მიმდინარე კლიმატური სტრესის მაჩვენებლები შედარებით დაბალი რჩება. ასეთი პერიოდი იძლევა სივრცეს შენობების, ინფრასტრუქტურის, სამუშაო ორგანიზაციისა და რისკების მართვის სისტემების ადაპტაციისთვის, სანამ უფრო ხშირი საფრთხეები კრიზისულ რეჟიმში მოქმედებას აიძულებს", - აფრთხილებენ Allianz Trade-ის ანალიტიკოსები. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ჩვენ გვაქვს შესაძლებლობა, ვიყოთ გონიერები ზიანის მიყენებამდე და ავაშენოთ კლიმატური მდგრადობა, სანამ სრულად დავზარალდებით.